eerste dagen van het nieuwe schooljaar

Groepsvorming in een kleuterklas

.

Het is de laatste dag voordat de school weer begint. Mijn klas is ingericht. Alles is georganiseerd. De kinderen en hun ouders zijn geïnformeerd. En ik besluit een laatste dagje te genieten van zon, wind, zee en strand. Vlak voor we weg gaan stop ik nog snel Raai de Kraai in mijn fietstas. Misschien kan ik wat foto’s maken. Misschien helpt het de kinderen om te vertellen over hun eigen vakantieverhalen.

Onderweg neemt Jan het over. Als ik bij de kiosk een emmer met schepje koop zie ik Jan uit mijn ooghoek rommelen met Raai. Hij blijkt begonnen met een beeldverhaal. Waar we anders nooit langer dan 10 minuten samen, in de zon, op het strand doorbrengen kan ik nu zeker een uur pootje baden in zee, lezen op mijn handdoekje en gewoon zonder iets te doen over de zee zitten staren. Jan maakt foto’s.

.

En dan is het maandagochtend. Natuurlijk verloopt alles meteen al heel anders dan gepland. Blij, opgetogen, schoorvoetend, huppelend of verscholen achter vader of moeder komen de kinderen het plein op lopen. Voor een aantal kinderen is het best een stap; weer naar school. Na een kwartier staat onze intern begeleider met de snikkende Annemeike in haar armen, de directeur probeert een intens verdrietige Mick ervan te overtuigen dat school echt wel leuk is, ik hoor van Gijs hoe eng hij gedroomd heeft omdat hij weer naar school moet en ondertussen zie ik twee ouders met de twee nieuwe kinderen achter in de gang geduldig wachten tot ook zij een plekje kunnen vinden in hun nieuwe groep. Alle voorbereidingen veranderen in een soort voetnoot. Je kunt niet anders dan in die zee van gebeurtenissen springen.

Ik balanceer tussen het luisteren naar alle kleine verhalen van al die individuele kinderen en de groep weer zien als groep. Tussen ruimte geven en de regels weer duidelijk neerzetten. Tussen dat wat ik heb voorbereid en reageren op wat ontstaat.

Zonder dat ik het merk registreer ik wat er gebeurt. Dat onze nieuwe atelierhoek erg in trek is maar dat we het nog wel over het opruimen moeten hebben. Dat Kaat op haar allereerste schooldag, volop experimenteert en prachtige, gedetailleerde tekeningen maakt van de kleine poesjes die bij haar thuis geboren zijn. Dat alle huilende kinderen grote indruk maken op Jelle.

Zoals we weer opnieuw kennis maken met elkaar, is er ook de hernieuwde kennismaking met Raai, onze klassenpop, die weer terug is van vakantie. De foto’s hangen achter het tafeltje met zijn gevonden schelpen en wat zand. Raai zit op zijn nieuwe nest in de boom naast de kijktafel. ‘Ik heb zelf foto’s gemaakt van toen ik op vakantie was’, reageert Isa. ‘Ik kan ze wel even meenemen’. Later kijkt ze peinzend voor zich uit: ‘Hoe kan het nou dat jij op die foto staat? Wie heeft hem dan gemaakt?’ Anna ordent telkens opnieuw de schelpen en het zand op het tafeltje. En regelmatig bekijken een paar kinderen de foto’s en praten erover. Het is één van de dingen die je kunt ontdekken in de nieuwe klas. Onnadrukkelijk, zoals het hoort.

Af en toe doen we een kennismakingsspelletje. Alle kinderen hebben een nieuw maatje en regelmatig roep ik: ‘vraag maar aan je maatje’, ‘zorg goed voor je maatje’ of ‘help je maatje even’. Maar als Annemeike weer hard en ontroostbaar begint te huilen aan het eind van de dag, ik me laat ontvallen dat ik het er nu wel warm van krijg en Loïs, die vlak naast mij staat, verbaasd vraagt ‘wat is er dan met je, juf?’, vraag ik me ineens af waar de kinderen eigenlijk mee bezig zijn zo’n eerste week op school.

Hoe de kinderen deze dagen ervaren merk ik later die week. De onderwijsassistent kondigt aan dat ze in alle klassen zal vertellen dat zij vertrouwenspersoon is. Dat ze helpt als er gepest wordt in de klas of als er iets naars gebeurt wat je niet met je juf of meester op kunt lossen. Het lijkt me een nogal verwarrend en abstract verhaal voor jonge kinderen maar we zien wel hoe het gaat. Als we samen, elkaar aanvullend en voorbeelden gevend, vertellen wat je kunt doen als het niet zo leuk is op school, steekt Lars al snel zijn vinger op. ‘Isa en ik zijn maatjes en wij helpen altijd als de kinderen een probleem hebben’. Isa lijkt niet helemaal te weten wat hij bedoelt maar knikt heftig van ja. En ik herinner me weer hoe ze met de snikkende Annemeike een tekening maakte tegen het missen van haar moeder (‘Wil je een bloem?’ ‘Nee, ik wil hartjes.’ ‘Moet ‘ie in het midden?’ ‘Nee, hij moet zo aan die kant.’ …). Loïs vertelt hoe ze alle kinderen helpt met in de rij staan als ze ‘s ochtends verdrietig zijn. Dat is waar. Er zijn zelfs ouders die in de ochtend aan haar vragen te helpen met een handje of een knuffel. En dan buitelen de kinderen over elkaar heen om te vertellen hoe, wanneer en waarom ze elkaar heel goed kunnen helpen en troosten, en wat je moet doen als er iets gebeurt dat je niet leuk vindt. Er is nog tijd voor een laatste vraag aan de onderwijsassistent. ‘Juf, ik vind je heel erg lief’, zegt Lars.

Ik ben trots op mijn groepje. De kinderen doen zo ongelofelijk hun best om er met elkaar een fijne groep van te maken. Niet omdat het moet, maar omdat ze het willen. En ik heb er alle vertrouwen in!

De eerste dagen van het nieuwe schooljaar

IMG_0549

Hij is perfect. Twee lange oren, twee paar slap hangende poten, waarvan een van de uiteinden altijd precies in je handpalm past terwijl de rest van het zachte konijnenlijf zich moeiteloos plooit. Een hoofd dat iedere uitdrukking aan kan nemen. Een gekruld verwassen vachtje. En hij heet Karel. Dat weten alle juffen van BSO en het broertje en de vriendjes. Maar ik nog niet want Karel is van de 4 jarige Ties die nog maar net op school zit. Vier dagen lang verdween Karel ’s ochtends samen met de jas in de luizenzak aan de kapstok om pas weer gevonden te worden als we naar huis gingen. Maar op vrijdag hangt ‘ie ineens op de stoel naast Ties. Die staart voor zich uit en krult zijn hand gedachteloos om het konijnenpootje. De hele week heeft hij vriendjes gemaakt, puzzels uit de kast gepakt en in sneltreinvaart gelegd op het daarvoor bestemde tafeltje, in de zandtafel gespeeld, geleerd wanneer je in de kring moet luisteren en wanneer je zelf iets mag zeggen en geprobeerd of hij toch ondanks al die regels de aandacht kan krijgen af en toe. Maar nu is hij moe en mag Karel even op schoot. Als Karel voor de derde keer verdwenen is zeg ik dat ook Karel misschien wel moe is. ‘Ja’, antwoord Ties, ‘als ik moe ben is Karel ook altijd moe’.

Ook ik heb het gevoel dat het schooljaar deze keer erg dynamisch begint. Naast de veranderde samenstelling van de groep waarin iedereen weer zijn plekje moet vinden, de nieuwe ouders die je wil leren kennen en de net weer even andere collega’s, beginnen we dit jaar met het werken met de methode Kleuterplein en besteden we ook nog met de hele school aandacht aan de eerste ‘Gouden Weken’. Na afloop van mijn eerste werkdag vergaderen we lang over de tentoonstelling die we over het project Bouwplaats willen inrichten in de plaatselijke kunstuitleen. Ik voel me weer helemaal terug in een volle, rijke en enerverende baan. En net als de kinderen heb ik ook nog een leven thuis met dit keer een zoon die naar Toronto vertrekt om daar een half jaar te gaan studeren. Een beetje anders dan de vierjarige die voor het eerst naar school gaat maar voor moeders misschien ook wel weer heel erg hetzelfde. En dan …. Is het domme pech? Struikel ik over een boomstronk en breek mijn pink.

Als ik de tweede week met mijn pijnlijke hand en halve arm in het gips de klas in kom merk ik pas echt wat er allemaal op je af komt als je een kleutergroep binnenloopt. Terwijl de invalster de groep runt stel ik de kinderen gerust. ‘Nee, mijn vinger is er echt niet af’. ‘Dat gebeurt alleen als je dood gaat’, oppert de net vierjarige Jill terwijl ze onverstoorbaar verder tekent, ‘dan valt je hand eraf en je been en je voet. Dan val je helemaal uit elkaar en dan ben je dood.’ ‘Nee hoor, alle mensen die ik dood zag waren nog helemaal heel.’ Dan komt Dries nog even terug: ‘Maar ik snap het niet, het was toch helemaal blauw, waar is het blauwe dan? En wat zit er onder het gips? En hoe is het dan precies gebeurd?’ ‘Gelukkig kan je niet je mond breken’, lacht Storm, ‘dan zou er allemaal gips om je mond moeten en dan kan je niet meer eten.’ Een groepje meisjes bedenkt wat ik allemaal niet kan: een broodje eten, eten koken, de knijper van de kalender een dag verder zetten, veters strikken … Ik krijg prachtige tekeningen (om te lenen want ze zijn wel erg mooi) en heel veel vlinderkusjes en aaitjes. Annelotte staat mij eerst van een afstandje te bekijken, dan komt ze dicht bij me zitten en vertelt voor het eerst alles over de ziekte van haar moeder. Ze verzekert mij dat ze me overal mee zal helpen en ze strijkt zachtjes over mijn arm. ’s Middags geeft ze me haar enorme dolfijnenknuffel. ‘Je moet hier en hier goed ruiken want daar is waspoeder want er was verf opgekomen’. Ondertussen gaat alles door, de invalster leest voor in de kring en Ties, alweer moe op alweer een vrijdag, kijkt een beetje glazig voor zich uit. Zijn ogen glijden langs de kalender met de dagen van de maand. Ineens klaart zijn gezicht op, dwars door het verhaal roept hij: ‘We zijn bijna klaar! We hoeven er nog maar eentje en dan zijn we klaar!’ Wat hij zich daarbij voorstelt weet ik niet precies maar vast niet dat hij tussen de middag toch moet overblijven. Als alle kinderen naar buiten zijn zit hij zachtjes te snikken. ‘Waar is Karel?’ vraag ik. ‘Pak ‘m maar uit je luizenzak’. Dat helpt, even zit hij stil met Karel op zijn stoeltje. Dan is hij er weer en stort hij zich opnieuw vol energie in het woelige kleuterklas-leven. Een klein alledaags wonder; een vierjarig jongetje dat een lapje stof zo tot leven kan brengen dat het al zijn gevoelens spiegelt en hem alle steun geeft die hij nodig heeft. En soms zou je willen dat je nog even ook een Karel had.

Daan Roosegaarde liet gisteren in Zomergasten zien hoe een stuk plat plastic door de warme lucht van de metro verandert in een kwispelende blije beer-hond. Buiten dat het in al zijn eenvoud en helderheid een mooi kunstwerk is, is het ook hetzelfde wonder als een kleuter en zijn knuffel. Want je doet het ook als kijker; een stuk plastic bezielen, of je nu een kind bent of een volwassene.